Integriteit en ondermijning
Ondermijning raakt ook jouw werk. Herkennen begint bij jezelf.
Als gemeenteambtenaar werk je met informatie, bevoegdheden, publieke middelen en inwoners en ondernemers. Daarmee kun je, soms zonder dat je het merkt, interessant zijn voor mensen die misbruik willen maken van de overheid.
Daarom: wees alert, handel zorgvuldig en bespreek twijfel.
Herken jij het?
Ondermijning is niet altijd duidelijk zichtbaar.
Soms lijkt een verzoek heel normaal. Juist daarom is het belangrijk om stil te staan bij wie iets vraagt, waarom jij wordt benaderd en wat de gevolgen kunnen zijn.
Wat doe jij?
- Wie vraagt dit? Ken ik deze persoon? Heeft diegene een belang bij mijn werk?
- Waarom vraagt diegene dit aan mij? Waarom wordt juist míj om deze informatie, gunst of actie gevraagd?
- Wat gebeurt er als ik hierop inga? Kan dit mijn onafhankelijkheid, de gemeente of het vertrouwen in de overheid raken?
Stop. Denk na. Bespreek.
Krijg je een verzoek waarbij je twijfelt?
- Stop: Doe niet zomaar wat er van je gevraagd wordt.
- Denk na: Waarom vraagt iemand dit aan mij? Wat maakt deze situatie bijzonder?
- Bespreek: Leg je twijfel voor. Je hoeft het niet alleen op te lossen.
In vijf tips krijg jij handvatten voor waar jij op kunt letten en wat je kunt doen.
Tip 1: Weet waar je kwetsbaar bent
- vergunningen en controles;
- vastgoed en aanbestedingen;
- subsidies en financiële regelingen;
- toezicht en handhaving;
- gemeentelijke plannen en besluitvorming.
Vraag jezelf af: Wat zou iemand met verkeerde bedoelingen met mijn positie of informatie kunnen doen?
Praktijkvoorbeeld: “Kun je dit even voor me nakijken?”
Je werkt aan een vergunningaanvraag. Een ondernemer die je kent vraagt je om alvast te kijken hoe ver zijn aanvraag is en of er nog iets ontbreekt. Wat doe je?
Niet zomaar informatie delen. Vraag jezelf af of je deze informatie in jouw rol mag verstrekken en of het verzoek via de juiste weg loopt. Houd de professionele route aan.
Tip 2: Herken kleine signalen
- een onverwacht cadeau;
- een uitnodiging voor een etentje;
- een verzoek om iets “even snel te regelen”;
- een bekende die vraagt of je “iets kunt checken”;
- iemand die opvallend veel interesse heeft in jouw werk.
Op zichzelf hoeft er niets mis mee te zijn. Maar het patroon en de context zijn belangrijk. Voelt iets niet goed? Neem je gevoel serieus en bespreek het.
Praktijkvoorbeeld: “Dit is gewoon een bedankje.”
Na een prettig gesprek met een ondernemer krijg je een cadeau. “Niks bijzonders hoor, gewoon omdat je zo goed hebt geholpen.” Wat doe je?
Een cadeau kan invloed hebben op de relatie – of kan zo worden ervaren. Ken de regels van jouw organisatie en bespreek twijfel. Accepteren is niet altijd onschuldig.
Tip 3: Houd afstand waar dat nodig is
- Ken je iemand privé die zakendoet met de gemeente?
- Heb je een financieel of ander persoonlijk belang?
- Word je gevraagd iets te doen voor een vriend, familielid of bekende?
Meld het. Het melden van een mogelijke belangenverstrengeling is geen teken van zwakte. Het is professioneel handelen.
Praktijkvoorbeeld: “Je kent hem toch?”
- Ken je iemand privé die zakendoet met de gemeente?
- Heb je een financieel of ander persoonlijk belang?
- Word je gevraagd iets te doen voor een vriend, familielid of bekende?
Meld het. Het melden van een mogelijke belangenverstrengeling is geen teken van zwakte. Het is professioneel handelen.
Tip 4: Bescherm informatie
- Mag ik dit delen?
- Met wie?
- Waarom?
Informatie is van de organisatie. Niet van jou persoonlijk.
Praktijkvoorbeeld: “Je hoeft het nog niet officieel te weten.”
Je hoort op het werk dat er binnenkort een controle of besluit aankomt. Een ondernemer met wie je buiten het werk contact hebt, vraagt ernaar. Wat doe je?
Deel geen vertrouwelijke informatie. Ook niet als je denkt dat het de ander alleen maar helpt om zich voor te bereiden. Wat jij weet, kan voor een ander waardevol zijn.
Tip 5: Maak twijfel bespreekbaar
Je hoeft niet zelf te bepalen of iets ondermijning is. Een onderbuikgevoel, een vreemd verzoek of een situatie die niet klopt, kan genoeg zijn om aan de bel te trekken.
Bespreek je zorgen met bijvoorbeeld:
- je leidinggevende;
- een vertrouwenspersoon;
- een integriteitsfunctionaris;
- een Bibob-functionaris;
- het aangewezen meldpunt.
Je hoeft het niet alleen uit te zoeken. Liever een keer te veel besproken, dan een belangrijk signaal gemist.